ماموگرافی از چه سنی لازم است؟ هر چند وقت یک‌بار باید ماموگرافی انجام دهیم؟

سرطان پستان یکی از مهم‌ترین بیماری‌هایی است که سلامت زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. یکی از راه‌های مهم برای پیدا کردن سرطان پستان در مراحل اولیه، انجام ماموگرافی است.

اما یک سؤال مهم برای بسیاری از خانم‌ها این است: ماموگرافی از چه سنی لازم است؟ آیا همه زنان باید هر سال ماموگرافی انجام دهند؟ و آیا سونوگرافی می‌تواند جای ماموگرافی را بگیرد؟

پاسخ این سؤال‌ها به سن، سابقه خانوادگی، عوامل خطر و وضعیت سلامت هر فرد بستگی دارد.

ماموگرافی چیست؟

ماموگرافی نوعی تصویربرداری با اشعه ایکس از بافت پستان است که برای پیدا کردن تغییرات غیرطبیعی در پستان استفاده می‌شود.

ماموگرافی می‌تواند بعضی تغییرات سرطانی را قبل از اینکه توده قابل لمس یا علامت واضحی ایجاد کنند نشان دهد. به همین دلیل یکی از ابزارهای اصلی غربالگری سرطان پستان محسوب می‌شود.

ماموگرافی ممکن است برای دو هدف انجام شود:

• غربالگری: در فردی که علامت خاصی ندارد، برای پیدا کردن زودهنگام سرطان پستان.

• تشخیصی: زمانی که توده، تغییر پوستی، ترشح غیرطبیعی از نوک پستان یا علامت مشکوک دیگری وجود دارد و پزشک نیاز به بررسی بیشتر دارد.

ماموگرافی از چه سنی لازم است؟

برای خانم‌هایی که در معرض خطر متوسط سرطان پستان هستند، توصیه‌های پزشکی درباره سن شروع و فاصله انجام ماموگرافی کاملاً یکسان نیستند.

برای مثال، کارگروه خدمات پیشگیرانه آمریکا (USPSTF) توصیه می‌کند زنان ۴۰ تا ۷۴ سال، هر دو سال یک‌بار ماموگرافی غربالگری انجام دهند.

انجمن سرطان آمریکا (ACS) نیز برای زنان با خطر متوسط، شروع ماموگرافی سالانه از ۴۵ سالگی را توصیه می‌کند و برای زنان ۴۰ تا ۴۴ سال امکان شروع غربالگری سالانه را مطرح می‌کند. از ۵۵ سالگی نیز می‌توان غربالگری را هر دو سال یک‌بار ادامه داد یا در صورت مناسب بودن شرایط، سالانه انجام داد.

بنابراین نمی‌توان برای همه خانم‌ها یک سن و یک برنامه ثابت تعیین کرد و بهتر است زمان شروع و فاصله ماموگرافی با توجه به شرایط فرد مشخص شود.

آیا زنان زیر ۴۰ سال هم به ماموگرافی نیاز دارند؟

اگر فردی در معرض خطر متوسط باشد و هیچ علامت مشکوکی نداشته باشد، معمولاً غربالگری روتین ماموگرافی قبل از ۴۰ سالگی توصیه نمی‌شود.

اما این به معنی آن نیست که خانمی زیر ۴۰ سال در صورت مشاهده یک علامت مشکوک نباید بررسی شود.

وجود توده جدید، تغییر واضح در شکل یا پوست پستان، فرورفتگی پوست یا نوک پستان، ترشح خونی از نوک پستان یا سایر تغییرات غیرعادی می‌تواند نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد؛ حتی اگر سن فرد پایین‌تر از سن معمول غربالگری باشد.

چه کسانی ممکن است به ماموگرافی زودتر یا بررسی‌های بیشتری نیاز داشته باشند؟

برنامه غربالگری برای زنان پرخطر می‌تواند با زنان دارای خطر متوسط متفاوت باشد.

برخی عوامل افزایش‌دهنده خطر عبارت‌اند از:

• سابقه خانوادگی قابل توجه سرطان پستان

• وجود برخی جهش‌های ژنتیکی مانند BRCA1 یا BRCA2

• سابقه شخصی سرطان پستان

• سابقه برخی ضایعات پرخطر پستان

• سابقه پرتودرمانی قفسه سینه در سنین پایین

در بعضی زنان پرخطر، پزشک ممکن است علاوه بر ماموگرافی، MRI پستان یا روش‌های دیگری را نیز در برنامه غربالگری قرار دهد. انجمن سرطان آمریکا برای برخی زنان با خطر بالای مادام‌العمر، انجام سالانه MRI پستان همراه با ماموگرافی را مطرح می‌کند.

بنابراین اگر مادر، خواهر یا دختر شما سابقه سرطان پستان دارد یا خودتان سابقه بیماری‌های خاص پستان دارید، بهتر است زمان شروع غربالگری را خودسرانه تعیین نکنید و درباره برنامه مناسب با پزشک مشورت کنید.

آیا ماموگرافی فقط برای پیدا کردن سرطان است؟

خیر.

ماموگرافی می‌تواند تغییرات مختلفی را در بافت پستان نشان دهد. بعضی از این تغییرات خوش‌خیم هستند و بعضی ممکن است نیاز به بررسی‌های بیشتر داشته باشند.

اگر در ماموگرافی مورد مشکوکی دیده شود، پزشک ممکن است بررسی‌های تکمیلی مانند تصاویر بیشتر، سونوگرافی یا در بعضی موارد نمونه‌برداری را درخواست کند.

نکته مهم این است که هر یافته غیرطبیعی در ماموگرافی به معنی سرطان نیست.

ماموگرافی بهتر است یا سونوگرافی پستان؟

ماموگرافی و سونوگرافی جایگزین کامل یکدیگر نیستند.

ماموگرافی یکی از روش‌های اصلی غربالگری سرطان پستان است، در حالی که سونوگرافی می‌تواند در بررسی بعضی توده‌ها و تغییرات پستان، به‌خصوص در شرایط خاص، اطلاعات تکمیلی در اختیار پزشک قرار دهد.

در برخی زنان با بافت پستان متراکم، ممکن است پزشک بر اساس شرایط فرد بررسی‌های بیشتری را در نظر بگیرد. شواهد درباره استفاده روتین از سونوگرافی یا MRI به‌عنوان مکمل ماموگرافی در زنان دارای پستان متراکم، برای همه افراد یکسان نیست.

بنابراین بهتر است انتخاب روش تصویربرداری بر اساس سن، علائم، تراکم بافت پستان و عوامل خطر انجام شود.

آیا ماموگرافی درد دارد؟

برای گرفتن تصویر ماموگرافی، پستان برای مدت کوتاهی بین صفحات دستگاه قرار می‌گیرد و فشار کنترل‌شده‌ای وارد می‌شود.

ممکن است این فشار برای بعضی خانم‌ها ناخوشایند یا کمی دردناک باشد، اما معمولاً مدت آن کوتاه است.

اگر پستان‌ها قبل از پریود حساس و دردناک می‌شوند، می‌توانید درباره زمان مناسب انجام ماموگرافی با مرکز تصویربرداری یا پزشک خود مشورت کنید.

آیا ماموگرافی باعث سرطان می‌شود؟

ماموگرافی با مقدار کمی اشعه ایکس انجام می‌شود و استفاده از آن در غربالگری، بر اساس سن و میزان خطر فرد، با در نظر گرفتن فواید و مضرات انجام می‌شود.

هدف از غربالگری این است که سرطان پستان در صورت وجود، در مرحله‌ای پیدا شود که امکان درمان مؤثرتر بیشتر باشد.

با این حال، ماموگرافی یک آزمایش کاملاً بی‌نقص نیست و ممکن است نتیجه مثبت کاذب یا نیاز به بررسی‌های تکمیلی ایجاد کند. به همین دلیل برنامه غربالگری باید متناسب با شرایط فرد انتخاب 

علائم سرطان پستان که نباید نادیده بگیرید

ماموگرافی برای غربالگری افراد بدون علامت استفاده می‌شود، اما اگر تغییر جدیدی در پستان ایجاد شده، نباید منتظر زمان ماموگرافی بعدی بمانید.

علائمی که بهتر است توسط پزشک بررسی شوند شامل:

• احساس توده جدید در پستان یا زیر بغل

• تغییر واضح در اندازه یا شکل پستان

• فرورفتگی یا کشیده شدن پوست پستان

• تغییر جدید در نوک پستان

• ترشح غیرطبیعی، به‌خصوص ترشح خونی از نوک پستان

• تغییرات پوستی غیرعادی مانند ضخیم شدن یا ظاهر شبیه پوست پرتقال

• قرمزی یا تورم غیرمعمول پستان

البته وجود این علائم لزوماً به معنی سرطان نیست، اما بهتر است علت آنها مشخص شود.

آیا اگر هیچ علامتی نداریم باز هم ماموگرافی لازم است؟

بله، هدف اصلی غربالگری دقیقاً پیدا کردن بیماری در افرادی است که هنوز علامت واضحی ندارند.

سرطان پستان همیشه در مراحل اولیه با یک توده قابل لمس یا درد خودش را نشان نمی‌دهد. به همین دلیل رعایت برنامه غربالگری مناسب می‌تواند به تشخیص زودهنگام کمک کند.

قبل از ماموگرافی به چه نکاتی توجه کنیم؟

• در روز انجام ماموگرافی از دئودورانت، پودر، کرم یا لوسیون روی پستان و زیر بغل استفاده نکنید، مگر اینکه مرکز تصویربرداری دستور دیگری داده باشد.

• اگر احتمال بارداری وجود دارد، قبل از تصویربرداری به مسئول مرکز اطلاع دهید.

• اگر قبلاً ماموگرافی یا تصویربرداری پستان انجام داده‌اید، در صورت امکان تصاویر و گزارش‌های قبلی را همراه داشته باشید.

• اگر سابقه خانوادگی سرطان پستان یا بیماری‌های پستان دارید، حتماً پزشک را در جریان قرار دهید.

ماموگرافی یکی از مهم‌ترین روش‌های غربالگری سرطان پستان است و می‌تواند به تشخیص زودهنگام تغییرات مشکوک کمک کند.

برای زنان با خطر متوسط، بسیاری از راهنماهای معتبر شروع غربالگری را از حدود ۴۰ سالگی مطرح می‌کنند، اما فاصله انجام ماموگرافی در راهنماهای مختلف متفاوت است. بنابراین بهتر است برنامه غربالگری بر اساس سن، سابقه خانوادگی، عوامل خطر و شرایط فرد تعیین شود.

و مهم‌تر از همه، اگر هر تغییر جدید یا غیرطبیعی در پستان احساس یا مشاهده کردید، برای بررسی آن منتظر رسیدن به سن غربالگری یا نوبت ماموگرافی بعدی نمانید.

سؤالات متداول

ماموگرافی از چه سنی شروع می‌شود؟

برای زنان با خطر متوسط، بسیاری از راهنماهای معتبر شروع غربالگری را از ۴۰ سالگی مطرح می‌کنند؛ اما زمان و فاصله انجام آن بسته به راهنمای مورد استفاده و شرایط فرد متفاوت است.

هر چند وقت یک‌بار ماموگرافی انجام دهیم؟

فاصله انجام ماموگرافی یکسان نیست. برای مثال USPSTF انجام ماموگرافی هر دو سال یک‌بار از ۴۰ تا ۷۴ سالگی را توصیه می‌کند، در حالی که انجمن سرطان آمریکا برای برخی گروه‌ها غربالگری سالانه را توصیه می‌کند.

آیا ماموگرافی می‌تواند سرطان سینه را زود تشخیص دهد؟

بله. یکی از اهداف اصلی ماموگرافی غربالگری، پیدا کردن سرطان پستان قبل از ایجاد علائم واضح است.

آیا سونوگرافی جای ماموگرافی را می‌گیرد؟

خیر. این دو روش کاربردهای متفاوتی دارند و سونوگرافی در برخی شرایط می‌تواند به‌عنوان بررسی تکمیلی استفاده شود.

آیا توده در پستان یعنی سرطان؟

خیر. بسیاری از توده‌های پستان سرطانی نیستند، اما هر توده جدید یا تغییر غیرعادی باید توسط پزشک بررسی شود.